قلزم يا شهر باستانى كلوسما « 1 » شهر و بندرى قديمى در كنار بحر احمر نزديك سوئز حاليه بوده است . مسلمانان بحر احمر را به همين مناسبت درياى قلزم مىخواندند . اين شهر در انتهاى شاخهء غربى بحر احمر و انتهاى كانالى كه از رود نيل به بحر احمر كشيده شده بود قرار داشت . كار بناى اين كانال را رانكو ، فرعون مصر ، شش قرن پيش از ميلاد آغاز كرد . بعدها ، داريوش ، شاه ايران ( 521 - 486 ق . م ) ، آن را به پايان رسانيد . سپس ، در زمان بطلميوس دوم ، پادشاه مصر و پس از او به دست ترايانوس ، امپراتور روم ، مرمت شد . « 2 » از اين ترعه در دوران خلافت خليفهء دوم استفاده مىشد و كشتيها از راه اين كانال از مصر به درياى سرخ رفت‌وآمد مىكردند و خواربار و كالا به مكّه و مدينه مىبردند . احتمالا اين آبراه از كنار آبادى قلزم عبور مىكرده است . اين كانال در همان زمان به خليج امير المؤمنين معروف شد . « 3 » در زمان خلافت حضرت على ( ع ) هنگامى كه مالك اشتر به عنوان والى مصر به آن سوى روان شد ، در قلزم از دنيا رفت . « 4 » در دوران خلافت متوكل عباسى ، مردى را به نام عبد الله معروف به قمى به معدن مصر فرستاد و توليت آن معدن را به وى داد و او را بر قلزم والى كرد . . . وى چون به معدن رسيد ، از قلزم آذوقه به بلادبجه « 5 » حمل مىكرد . « 6 » قلزم در قرن سوم هجرى به همراه طور يكى از نواحى مصر به شمار مىآمده است . ابن خرداذبه در كتابش به اهميت بندر قلزم كه بازرگانان از آنجا با كشتى به سوى جار و جدّه و سپس به سند و هند و چين مىرفتند ، اشاره كرده است . « 7 » يعقوبى مىنويسد : قلزم شهرى بزرگ بر ساحل درياست . بازرگانانى كه از مصر خواربار به حجاز و يمن صادر مىكنند ، آنجا گرد مىآيند ؛ و بندرگاه كشتيها در اين شهر است و اهالى آن ، مردمى به هم آميخته‌اند . بازرگانان اين شهر ثروتمند و در

--> ( 1 ) . Klusma ( 2 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 2 ، ص 2074 - 2075 و اطلس تايمز ؛ « نقشه » . ( 3 ) . نويرى ؛ نهاية الارب فى فنون الادب ؛ ج 4 ، ص 278 و فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 285 . ( 4 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 421 . ( 5 ) . Bodja ( 6 ) . فتوح البلدان ؛ ص 342 . ( 7 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 63 و 128 .